સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા (NFSA) હેઠળ અનાજ વિતરણમાં ફેરફારનો ડ્રાફ્ટ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે। નવા પ્રસ્તાવ અનુસાર, અંત્યોદય અન્ન યોજના (AAY) ના લાભાર્થીઓને કુટુંબદીઠ ૩૫ કિલોના બદલે પ્રતિ વ્યક્તિ ૭ કિલો અનાજ મહિને મળશે. જોકે, પરિવાર માટે અનાજની મહત્તમ મર્યાદા ૩૫ કિલો જ રાખવામાં આવી છે.
સરકારનું માનવું છે કે આ ફેરફારથી અનાજનું વિતરણ વધુ ન્યાયી, પારદર્શક અને જરૂરિયાત આધારિત બની શકશે. ખાસ કરીને મોટા પરિવારોને આ પ્રસ્તાવથી લાભ મળવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હાલની વ્યવસ્થા કેવી રીતે ચાલે છે?
હાલમાં અંત્યોદય અન્ન યોજના હેઠળ પાત્ર પરિવારોને દર મહિને 35 કિલોગ્રામ અનાજ આપવામાં આવે છે. પરિવારના સભ્યોની સંખ્યા કેટલી પણ હોય તે ધ્યાનમાં લીધા વગર દરેક પાત્ર પરિવારને સમાન માત્રામાં અનાજ આપવામાં આવે છે. સરકારના મતે આ અસમાનતા દૂર કરવાની જરૂર છે, જેના કારણે નવા સુધારાનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
નવા નિયમોમાં શું બદલાશે?
અંત્યોદય અન્ન યોજના હેઠળ હવે પ્રતિ વ્યક્તિના આધારે અનાજ ફાળવવાની વ્યવસ્થા લાવવાનો પ્રસ્તાવ છે. નવી દરખાસ્ત મુજબ દરેક પાત્ર વ્યક્તિને દર મહિને 7 કિલોગ્રામ અનાજ આપવામાં આવશે.
જોકે, સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ શરત પણ રાખી છે. કોઈપણ પરિવારને કુલ મળીને મહત્તમ 35 કિલોગ્રામ અનાજ જ મળશે. એટલે કે પાંચ અથવા તેથી ઓછા સભ્યો ધરાવતા પરિવારો માટે ખાસ ફેરફાર નહીં થાય, પરંતુ સભ્યોની સંખ્યા અનુસાર વિતરણ વધુ સ્પષ્ટ બનશે.
આ વ્યવસ્થાનો હેતુ દરેક લાભાર્થીને સમાન હક મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
સરકાર આ ફેરફાર શા માટે કરવા માંગે છે?
કેન્દ્ર સરકારના જણાવ્યા અનુસાર પરિવારના કદમાં તફાવત હોવા છતાં સમાન માત્રામાં અનાજ આપવાથી વિતરણમાં અસંતુલન સર્જાય છે.
દરેક લાભાર્થીની જરૂરિયાત વધુ સારી રીતે ધ્યાનમાં લઈ શકાશે.
અનાજનું વિતરણ વધુ ન્યાયી બનશે.
મોટા પરિવારોને વધુ યોગ્ય લાભ મળી શકશે.
ખાદ્ય સુરક્ષા યોજનાઓને વધુ અસરકારક બનાવી શકાશે.
પારદર્શિતા અને જવાબદારીમાં વધારો થશે.
વધારે સભ્યોવાળા પરિવારને કેવી રીતે થશે લાભ?
નવા નિયમનો સૌથી મોટો લાભ મોટા પરિવારોને થઈ શકે છે. હાલની વ્યવસ્થામાં વધુ સભ્યો ધરાવતા પરિવારોને પ્રતિ વ્યક્તિ ઓછું અનાજ મળે છે.નવી પદ્ધતિ સભ્યોની સંખ્યાને કેન્દ્રમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી છે, જેના કારણે પરિવારની વાસ્તવિક જરૂરિયાતોને વધુ સારી રીતે પ્રતિબિંબિત કરી શકાશે.ખાસ કરીને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા અને મોટી સંખ્યામાં સભ્યો ધરાવતા ગરીબ પરિવારો માટે આ સુધારો મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા યોજના શું છે?
રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ દેશના ગરીબ અને નબળા વર્ગોને સસ્તા દરે અનાજ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો સૌથી મોટો સામાજિક સુરક્ષા કાર્યક્રમ છે. આ યોજના હેઠળ કરોડો લોકો ઘઉં, ચોખા અને અન્ય અનાજનો લાભ મેળવે છે.
અંત્યોદય અન્ન યોજના ખાસ કરીને સૌથી ગરીબ અને આર્થિક રીતે નબળા પરિવારો માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી. વર્ષોથી આ યોજના લાખો પરિવારો માટે ખાદ્ય સુરક્ષાનો મહત્વપૂર્ણ આધાર બની રહી છે.
આ ફેરફાર શા માટે મહત્વનો છે?
ભારતમાં કરોડો લોકો તેમની દૈનિક જરૂરિયાતો માટે જાહેર વિતરણ પ્રણાલી પર આધાર રાખે છે. તેથી રાશન વિતરણ સંબંધિત કોઈપણ ફેરફાર સીધી રીતે લાખો પરિવારોને અસર કરી શકે છે. સરકારનો દાવો છે કે તેનાથી જરૂરિયાતમંદ લોકોને વધુ સમાન અને પારદર્શક રીતે લાભ મળશે.
હાલ માટે આ માત્ર ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ છે અને અંતિમ નિર્ણય જાહેર ચર્ચા તથા મળેલા સૂચનો બાદ લેવામાં આવશે. તેથી રેશનકાર્ડ ધારકોએ આગામી સરકારી જાહેરાતો પર નજર રાખવી જરૂરી રહેશે.
તમારી સ્થાનિક સસ્તા અનાજની દુકાન પર જઈને આ યોજનાઓ વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવી શકાય છે. વધુમાં, 'વન નેશન વન રેશન કાર્ડ' સુવિધાથી તમે દેશના કોઈપણ ખૂણેથી તમારો હિસ્સો મેળવી શકો છો.
