ભારતમાં પેટ્રોલઅને ડીઝલના ભાવમાં આગામી થોડા અઠવાડિયા કે મહિનાઓમાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, પરંતુ તેના માટે વૈશ્વિક સપ્લાય સામાન્ય અને બીજા ઘણા પરિબળો જવાબદાર છે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટાડવા પાછળ જાણો કયા કારણોસર ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થવામાં હજુ લાગશે થોડો સમય
વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજકીય અને ઊર્જા સંકટ વચ્ચે ભારતીય ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ હંમેશાં ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. આજે ૨૨ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ સવારે ૬ વાગ્યે સરકારી તેલ કંપનીઓ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા આંકડા મુજબ, દેશભરમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે અને તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
આ સ્થિરતા વચ્ચે સામાન્ય જનતાના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે આખરે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ક્યારે ઘટશે?
તાજેતરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ) ના ભાવ $109 પ્રતિ બેરલથી ઘટીને આશરે $80 થી $83 સુધી પહોંચી ગયા છે. આ ઘટાડો યુએસ-ઈરાન વચ્ચે શાંતિ કરારની આશાઓને કારણે થયો છે. આમ છતાં, સ્થાનિક બજારમાં તાત્કાલિક ભાવ ઘટાડો ન થવા પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
લોજિસ્ટિક્સ અને ટ્રાફિકની સમસ્યા: કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ 'સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ' (Strait of Hormuz) પર જહાજોનો ભારે ટ્રાફિક હોવાથી સપ્લાય ચેઇનને અસર થઈ છે. સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ ભારત પહોંચવામાં હજુ થોડો સમય લાગશે.
જૂનો સ્ટોક પૂરો થવાની રાહ: તેલ કંપનીઓ પાસે હાલમાં ઊંચા ભાવે ખરીદેલું જૂનું ક્રૂડ ઓઇલ ઉપલબ્ધ છે. જ્યારે આ જૂનો સ્ટોક ખાલી થશે અને સસ્તા દરે ખરીદાયેલું નવું કાચું તેલ રિફાઇનરીઓ સુધી પહોંચશે, ત્યારે જ કંપનીઓ સામાન્ય જનતાને ભાવ ઘટાડાનો લાભ આપી શકશે.
તાજેતરનો ભાવ વધારો: મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવને કારણે છેલ્લા 10 દિવસમાં ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં 3 થી 4 વખત વધારો ઝીંકાયો છે. આ વધારાની અસર ઓછી થતાં અને સ્થિતિ સામાન્ય થતાં થોડો સમય લાગશે.
વૈશ્વિક સંકટ વચ્ચે ભારતની મજબૂત સ્થિતિ
પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક ઊર્જા સંકટ છતાં ભારતમાં ઇંધણના ભાવ મોટાભાગે સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે. વિશ્વના અન્ય વિકસિત દેશોની સરખામણીએ ભારત અત્યારે ઘણી સારી સ્થિતિમાં છે. દેશમાં તેલના ભાવ આસમાને ન પહોંચે તે માટે કેન્દ્ર સરકારે નવેમ્બર ૨૦૨૧, મે ૨૦૨૨ અને ફરીથી (૨૦૨૬) માં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી (આબકારી જકાત) માં ધરખમ ઘટાડો કર્યો હતો. આ નીતિના કારણે સરકારે પ્રતિ લિટર અંદાજે ₹૧૦ સુધીનું આર્થિક નુકસાન પોતે સહન કર્યું છે, જેથી સામાન્ય નાગરિકો પર બોજ ન પડે. પરિણામે, વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે પણ દેશમાં તેલના ભાવમાં સરેરાશ વધારો માત્ર ₹૭.૬૦ પ્રતિ લિટર સુધી જ મર્યાદિત રહ્યો છે.
વર્તમાન સરેરાશ ભાવો (22 જૂન 2026 ના રોજ)
દિલ્હી: અહીં પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૫.૨૦ રૂપિયા છે.
મુંબઈ: આર્થિક રાજધાનીમાં પેટ્રોલ ૧૧૧.૧૮ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.calc (૯૭.૮૩) રૂપિયા પ્રતિ લિટરે મળી રહ્યું છે.
કોલકાતા: અહીં પેટ્રોલની કિંમત ૧૧૩.૪૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૮૨ રૂપિયા છે.
ચેન્નાઈ: દક્ષિણના આ મહાનગરમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
બેંગલુરુ અને હૈદરાબાદ: બેંગલુરુમાં પેટ્રોલ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા (ડીઝલ ૯૮.૮૦ રૂપિયા) અને હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલ દેશમાં સૌથી મોંઘા સ્તરે એટલે કે ૧૧૫.૬૯ રૂપિયા (ડીઝલ ૧૦૩.core – ૧૦૩.૮૨ રૂપિયા) પર સ્થિર છે.
જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ નીચા સ્તરે સ્થિર રહેશે અને વૈશ્વિક ટ્રાફિકની સમસ્યા હલ થશે, તો ટૂંક સમયમાં જ તેલ કંપનીઓ ભારતમાં ઇંધણ સસ્તું કરી શકે છે.
ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા ભાવ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
ભારતમાં સામાન્ય ગ્રાહક પેટ્રોલ પંપ પર જે કિંમત ચૂકવે છે, તે માત્ર તેલની કિંમત નથી હોતી. તેની પાછળ એક આખી પ્રક્રિયા કામ કરે છે. ઇંધણના ભાવ મુખ્યત્વે ચાર બાબતો પર આધાર રાખે છે: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત, યુએસ ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્ય, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના ટેક્સ તેમજ પેટ્રોલ પંપ ડીલર્સનું કમિશન.
સરકારી તેલ કંપનીઓ કાચા તેલની આયાત કિંમત, રિફાઇનિંગ ખર્ચ નુકસાન અને પોતાનો નફો ઉમેરીને એક ‘બેઝ પ્રાઇસ’ નક્કી કરે છે. આ બેઝ પ્રાઇસ પર કેન્દ્ર સરકાર એક્સાઇઝ ડ્યુટી લગાવે છે અને ત્યારબાદ દરેક રાજ્ય સરકાર પોતાના નિયમો અનુસાર તેના પર વેટ (VAT – વેલ્યુ એડેડ ટેક્સ) વસૂલ કરે છે. આ ઉપરાંત પેટ્રોલ પંપના માલિકોનું ફિક્સ કમિશન પણ આમાં ઉમેરવામાં આવે છે. તમને જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે આપણે જે અંતિમ કિંમત ચૂકવીએ છીએ, તેના આશરે ૫૦ થી ૫૫ ટકા હિસ્સો માત્ર વિવિધ ટેક્સ અને કમિશન સ્વરૂપે સરકારો અને ડીલરો પાસે જાય છે. આ જ કારણે જુદા જુદા રાજ્યોમાં વેટના દર અલગ હોવાથી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં તફાવત જોવા મળે છે.
